Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон – ин мавзӯест, ки на танҳо таърихи сиёсии кишвари моро инъикос мекунад, балки ҳамчун рамзи ҳувият, ваҳдат ва рушди миллӣ маънои амиқ дорад. Дар тӯли ҳазорсолаҳо мардуми тоҷик барои ҳифзи забони модарӣ, фарҳанг ва ҳуқуқҳои худ талош варзидаанд, аммо истиқлоли комил пас аз ҳодисаҳои охири асри XX ба вуҷуд омад. Истиқлоли давлатӣ имкониятҳои навро барои ташаккули давлати муосир, ҳифзи арзишҳои миллӣ ва ҳамкорӣ бо ҷомеаи байналмилалӣ фароҳам овард. Ин мақола ба омӯзиши таърихӣ, дастовардҳо ва мушкилоти ин раванд бахшида шудааст, ки бо ҳадафи таҳлили мустақилона ва ҳамаҷониба пешниҳод мегардад.

Таърихи истиқлоли Тоҷикистон бо ҳодисаҳои фоҷиабори охири асри XX робитаи ногусастанӣ дорад. Тоҷикистон ҳамчун узви Иттиҳоди Шӯравӣ аз соли 1929 ҳамчун ҷумҳурии мустақил дар ҳайати ИҶШС (СССР) вуҷуд дошт, аммо ин мустақилият номӣ буд. Дар солҳои 1980-ум, ҳангоми «бозсозӣ» (перестройка) ва демократикунонии ҷомеаи шӯравӣ, дар ҷумҳуриҳои миллӣ ҳаракатҳои озодихоҳӣ авҷ гирифтанд. Дар Тоҷикистон низ, дар ҳоле ки иқтисод ва ҳаёти иҷтимоӣ аз Маскав вобаста буд, талабот ба соҳибихтиёрӣ афзуд.

Аввалин қадами муҳим 24 августи соли 1990 гузошта шуд, вақте ки Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон «Эъломияи истиқлолияти Ҷумҳурии Шӯравии сотсиалистии Тоҷикистон дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ»-ро қабул кард. Ин ҳуҷҷат ҳуқуқи Тоҷикистонро барои ҳалли мустақилонаи масъалаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ эълон кард, аммо ҳанӯз ҳам дар чаҳорчӯбаи Иттиҳоди Шӯравӣ боқӣ мемонд. Ин ҳодиса ҳамчун оғози роҳ ба истиқлоли комил ҳисобида мешавад.

Соли 1991 дар Душанбе гирдиҳамоиҳои оммавӣ баргузор шуданд, ки дар онҳо намояндагони ҳаракатҳои миллӣ-демократӣ ва мухолифин бархостанд. Ин ҳаракатҳо талаботҳои истиқлоли комил ва истеъфои роҳбарияти ҳизбиро пеш гузоштанд. Дар натиҷаи ин ҳодисаҳо 9 сентябри соли 1991 – дар Иҷлосияи ғайринавбатии Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати дувоздаҳум ҳуҷҷати «Изҳорот дар бораи Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул гардид. Ҳамин ҳуҷҷати таърихӣ қонунан Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ба аҳли башар эълон карда, аз ҳамон рӯз Тоҷикистон ҳамчун давлати мустақил дар харитаи ҷаҳон пайдо шуд. Аз ҳамон вақт инҷониб ҷомеаи ҷаҳони муосир таҷрибаи пешқадами «Сулҳи тоҷикон»-ро меомӯзад ва барои насли имрӯз чун намунаи беҳтарини гуфтушуниди созанда пешниҳод мекунад.

Ба даст овардани истиқлол ҳамчун ҳодисаи таърихӣ ба мо ба осонӣ муяссар нагардид. Пас аз 9 сентябри соли 1991 Тоҷикистон бо ҳодисаҳои фоҷиабор рӯбарӯ шуда, соли 1992 ҷанги шаҳрвандӣ оғоз ёфт, ки боиси талафоти зиёди ҷонӣ ва харобшавии иқтисод гардид. Ин ҷанг, ки то соли 1997 идома ёфт, натиҷаи мухолифатҳои сиёсӣ, минтақавӣ ва идеологӣ буд. Аммо маҳз дар ҳамин давра нақши Эмомали Раҳмон, ки аз соли 1992 раиси Шӯрои Олӣ ва аз соли 1994 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шуд, басо муҳим арзёбӣ мегардад.

Вақте мардуми тоҷик паси сангарҳо қарор гирифта, муқобили ҳамдигар ҷанг мекард, касе роҳбарии кишварро ба ӯҳда нагирифт. Зеро медонистанд, ки дар шароити ҷанги бародаркуш роҳбари давлат будан бори сангин ва зиёд дорад. Маҳз дар ҳамин лаҳзаҳои барои миллат мушкил ва тақдирсоз Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бе ягон тарсу ҳарос, балки бо шуҷоати том ва иродаи қавӣ ин бори сангинро ба дӯш гирифта, дар баромади аввалини худ, дар Қасри арбоб аҳд карданд, ки ба халқи тоҷик сулҳ меоваранд ва мо шоҳидем, ки Сарвари давлат ба савганди худ вафо карданд.

Фаромӯш нашудаанд он рӯзҳое, ки Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон барои гуфтушунид аввалин бор ба Афғонистон сафар карданд. Ин сафар ҳар лаҳза метавонист охирин бошад, зеро касе кафолати бехатариро дода наметавонист. Бо ҷоннисорӣ, далериву шуҷоат, ақлу тадбир ва хиради азалӣ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон тоҷиконро сари мизи мудаввар – мизи сулҳ ҷамъ оварда, ба талаботи мухолифон розӣ шуданд.

Таҷрибаи сулҳи тоҷикон то ҳадде нодир аст, ки тамоми давлатҳои дунё онро мавриди омӯзиш ва корбарӣ қарор доданд, зеро дар таърих кам ҳолате аст, ки миллате бо ҳам ба низоъ омада, дар кӯтоҳтарин муддат бо ҳам сулҳ бандад. Таърих гувоҳ аст, дар чунин ҳолат ҷанги бародаркуш солиён идома ёфта, мардуми зиёд кушта ва давлатҳо хароб гаштаанд. Бешубҳа сулҳи тоҷикон дастоварди бузургтарини Президенти кишвар мебошад, ки ӯро дар дилу дидаи мардум маҳбуб сохт. Сарвари давлат бо зиракии хеш дар як муддати кӯтоҳ Тоҷикистонро аз қумандонсолориву ҷангсолорӣ берун кашида, ваҳдати миллӣ ва ризоияти миллиро таъмин намуд.

Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон баъд аз 1200 сол бори дигар мардуми тоҷикро бо ҳам муттаҳид сохтанд ва Тоҷикистони соҳибистиқлолро эҳё гардонида, дар арсаи ҷаҳонӣ ҳамчун миллати сулҳпарвар ва мутараққӣ муаррифӣ намуданд.

Дар соли 1997 бо имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ ҷанги шаҳрвандӣ хотима ёфт ва Тоҷикистон ба марҳалаи бозсозӣ ва рушд ворид шуд. Ин ҳодисаҳо нишон медиҳанд, ки истиқлол на танҳо ҳуқуқи давлатӣ, балки мубориза барои ваҳдат ва устуворӣ аст.

Истиқлол дар баробари ин, ки умеду орзуи деринаи халқи мост, инчунин лаҳзаи андеша ва таҳлили масъулияти ҳар фарди сарзамини аҷдодӣ барои расидан ба қадри гузашта ва кору фаъолияти созанда барои имрӯзу ояндаи Ватани маҳбубамон мебошад.

Ҳамин ҳисси баланди масъулият дар назди гузашта ва имрӯзу ояндаи Ватан ва миллат ҳар яки моро водор месозад, ки ба хотири ободиву оромии кишвари азизамон бо тамоми ҳастӣ талош варзем, содиқонаву аҳлона заҳмат кашем, дар ҳифзи манфиатҳои милливу давлатиамон доим зираку ҳушёр бошем, то қарзи худро дар назди Ватан ва халқи Тоҷикистон ба таври сазовор адо намоем.

Ояндаи Тоҷикистон дар таҳкими истиқлол ба рушди илму техника, сайёҳӣ, ҷалби сармоягузориҳо ва тарбияи насли ҷавони ватандӯст вобаста аст. Ташаббусҳои Президенти кишвар дар самти «Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ» ва «Стратегияи миллии рушд то соли 2030» ҳамчун роҳнамои оянда хидмат мекунанд.

Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон – ин на танҳо ҳодисаи таърихӣ, балки манбаи ифтихор ва масъулият барои ҳар шаҳрванди кишвар аст. Аз 9 сентябри соли 1991 то имрӯз Тоҷикистон аз марҳилаҳои мушкил гузашта, ба давлати устувор ва мустақил табдил ёфтааст. Ин истиқлол имкон медиҳад, ки мардуми тоҷик ҳувияти худро ҳифз кунад ва дар ҷомеаи ҷаҳонӣ ҷои арзандаро ишғол намояд. Барои ҳифзи ин дастовард ҳамаи мо масъулем – ҳам дар ҳалли мушкилоти дохилӣ ва ҳам дар таҳкими робитаҳои байналмилалӣ.

Истиқлолият – ин озодӣ, ваҳдат ва ояндаи дурахшон барои Тоҷикистони азиз!

Рӯзи Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон муборак, ҳамватанони азиз!

Маркази матбуот Агентӣ.